آحاد ( 1 ) است واز اين رو ، نمى توان آنها را ناسخ قرآن كريم قرار داد . حل نهايى اخبار دال بر غسل براي رفع تعارض بين اخبار غسل از يك طرف وقرآن كريم واخبار مسح از طرف ديگر ، شايد بهتر اين باشد كه بگوييم : همهء اخبار غسل كه از رسول أكرم صلى الله عليه وسلم نقل شده است ، بر فرض صحت ، مربوط به قبل از نزول آيهء وضو مى باشد وآيهء كريمه واخبار مسح ، ناسخ آنها است . نهايت آن كه اين مطلب بر افرادى پنهان مانده وطبق روايات منسوخ عمل كرده يا فتوا داده اند يا قائل به تخيير بين غسل ومسح شده اند وبلكه برخى به وجوب هر دو رأى داده اند . در اينجا ممكن است كسى بگويد : " وجوب غسل ، اجماعى است ونمى توان با اجماع ( 2 ) مخالفت نمود " . در جواب مى گوييم : چنين اجماعى وجود ندارد . در واقع ، براي رفع توهم اجماع ، كافى است كه به كتب فقه مراجعه كنيد ، چنان كه در " بداية المجتهد " تصريح مى كند كه مسأله اختلافى است . عبارت أو چنين است : اتفق العلماء على أن الرجلين من أعضاء الوضوء واختلفوا في نوع طهارتهما ، فقال قوم : طهارتهما الغسل وهم الجمهور ، وقال قوم : فرضها المسح ، وقال قوم : بل طهارتهما تجوز بالنوعين الغسل والمسح ، وان ذلك

--> 1 . به يك اعتبار ، روايات را به متواتر وواحد تقسيم مى كنند . خبر متواتر خبري است كه در تمام طبقات از طرق متعدد كه اجتماع راويان بر كذب وخطا محال باشد ، نقل شود . خبر واحد خبري است كه طريق نقل آن ، چنين نباشد . 2 . آنچه كه مورد اتفاق همهء علماى اسلام است .